In het kort:
Het Kootwijkerzand bij Kootwijk is de grootste actieve zandverstuiving van West-Europa. 700 hectare open zand, geen bomen, geen gebouwen, alleen de horizon. De officiële gemarkeerde route is 3 kilometer en geschikt voor kinderen. Wie meer wil lopen neemt het Boswachterspad van 18 kilometer of het Veluwse Rondje Kootwijk van 8 kilometer. Het gebied is gratis, de uitkijktoren is gratis en er is altijd parkeerruimte. Let op: Google kent het startpunt niet — zoek op “Uitkijktoren Kootwijkerzand” voor de juiste route.
Wat het Kootwijkerzand bijzonder maakt
Op de meeste plaatsen in Nederland staat er na een paar minuten rijden een boerderij, een woonwijk of een snelweg in het zicht. Op het Kootwijkerzand kijk je soms een kwartier lang zonder iets te zien dat door mensenhanden is gemaakt. Dat is zeldzaam in Nederland.
De zandvlakte is actief. Wind verplaatst het zand voortdurend, waardoor het landschap er nooit exact hetzelfde uitziet als de vorige keer. In het mulle zand zijn diersporen goed te lezen: pootafdrukken van vos, ree en soms wolf worden hier regelmatig gevonden. In de zomer wordt het zand op de open vlakte warm genoeg om bloot op te lopen.
Aan de rand van het zandgebied staat Radio Kootwijk. Het voormalige zendstation uit 1923 heeft een Art Deco-gebouw dat midden in het bos volkomen misplaatst lijkt. Het is een rijksmonument en het contrast met de omgeving maakt het de moeite waard om er even langs te lopen.
De routes
Oranje paaltjesroute (3 km) — de klassieker
De officiële route van Staatsbosbeheer start bij de parkeerplaats aan de Houtvester van ’t Hoffweg. Je volgt de oranje paaltjes over het stuifzand, langs uitkijktoren De Zandloper en door de omringende bossen terug. De route is in 45 tot 60 minuten te lopen en goed te doen met kinderen.
| Afstand | 3 km |
| Type | Rondwandeling |
| Vertrekpunt | Parkeerplaats Houtvester van ’t Hoffweg, Kootwijk |
| Markering | Oranje paaltjes |
| Hoogteverschil | Circa 80 meter over de hele route |
| Horeca | Geen op de route |
| Honden | Aangelijnd toegestaan |
| Kosten | Gratis |
Veluws Rondje Kootwijk (8 km)
Een langere rondwandeling die vanuit Kootwijk door het bos en over het zand loopt. Startpunt is de parkeerplaats bij Manege De Kleine Hoef in Kootwijk. De route combineert het stuifzand met heide en bos en geeft een completer beeld van het gebied dan de korte oranje route. Let op: tijdens het broedseizoen is een deel van de route afgesloten.
| Afstand | 8 km |
| Type | Rondwandeling |
| Vertrekpunt | Parkeerplaats Manege De Kleine Hoef, Kootwijk |
| Markering | Routebeschrijving en GPX beschikbaar via Komoot |
Boswachterspad Kootwijk (18,6 km)
De langste optie in het gebied en een van de rustigste wandelroutes van de Veluwe. Het Boswachterspad combineert het Kootwijkerzand met de uitgestrekte bossen van Boswachterij Kootwijk en passeert Radio Kootwijk. Voor wie een volle dag wil wandelen zonder andere mensen tegen te komen.
| Afstand | 18,6 km |
| Type | Rondwandeling |
| Vertrekpunt | Parkeerplaats Houtvester van ’t Hoffweg |
| Hoogteverschil | Aanzienlijk over de hele route |
Uitkijktoren De Zandloper
De uitkijktoren staat midden op de zandvlakte en is 13,5 meter hoog. Vanaf de top kijk je over het hele Kootwijkerzand, de omringende bossen en op heldere dagen tot aan Radio Kootwijk. De toren is toegankelijk tussen zonsopgang en zonsondergang en is gratis. Er is geen lift.
Radio Kootwijk
Tweehonderd meter van het zand staat een Art Deco-gebouw dat je niet verwacht. Het voormalige zendstation Radio Kootwijk werd in 1923 gebouwd voor draadloze telegraafverbindingen met Nederlands-Indië. Het gebouw, ook wel de “kathedraal van de Veluwe” genoemd, is een rijksmonument en staat op de nominatie om te worden herontwikkeld. Het terrein is openbaar toegankelijk en de combinatie van het gebouw met de omringende bossen en het stuifzand erachter is een van de vreemdste en mooiste landschappen van Nederland.
Diersporen lezen
Het mulle zand van het Kootwijkerzand is een van de beste plekken in Nederland om diersporen te zien. Verse sporen zijn ’s ochtends vroeg het scherpst zichtbaar. Dit zijn de meest voorkomende sporen die je er tegenkomt:
Vossensporen zijn ovaal met vier teenkussentjes en een groot middelste kussentje. Ze lopen vaak in een rechte lijn, vossen zetten hun poten voor elkaar.
Reeënsporen zijn hartvorming met twee puntige hoeven. Ze zijn kleiner dan hertsporen en lopen onregelmatiger.
Wolfsporen lijken op grote hondenpoten maar zijn symmetrischer en de nagels dieper ingezet. Als je twijfelt, maak een foto en vergelijk online.
Hondenpoten zijn ronder en onregelmatiger van patroon dan wolfsporen. Nagels zijn zichtbaar maar minder diep dan bij een wolf.
Praktisch
Parkeren: parkeerplaats aan de Houtvester van ’t Hoffweg bij Kootwijk. Gratis, ruim, zelden vol. Navigatiesystemen kennen dit adres niet altijd. Zoek op “Uitkijktoren Kootwijkerzand” dan kom je op de juiste plek.
Schoenen: lichte trailschoenen werken beter dan zware bergschoenen op het mulle zand. Je zakt minder weg en loopt makkelijker. Op de bosdelen is het terrein harder en steviger.
Water: er is geen horeca en geen drinkwater op de route. Neem voldoende mee, zeker in de zomer. Op het open zand is geen schaduw.
Kinderen: het stuifzand is een van de meest kindvriendelijke wandeldoelen van de Veluwe. Het zand voelt als een groot zandbak, klimmen op de duinen is toegestaan en de uitkijktoren spreekt tot de verbeelding. De 3 km route is goed te doen met kinderen vanaf 4 jaar.
Honden: op de oranje route zijn honden aangelijnd toegestaan. Op het open zandgebied buiten de gemarkeerde route zijn losloopgebieden, let op de bordjes.
Seizoenen
Het Kootwijkerzand is het hele jaar open maar voelt per seizoen heel anders.
In de zomer is het zand warm en licht, het lijkt inderdaad op een woestijn. Ga vroeg, want in de middag is het op het open zand heet en zonder schaduw.
In de herfst zijn de omringende bossen op hun mooist. De overgang van geel en oranje bos naar wit zand is opvallend.
In de winter bij wind stuift het zand over de vlakte. Bij vorst liggen de sporen scherp in het ijs.
In het voorjaar is de kans op wolfsparingssporen het grootst.
Overnachten in de buurt
Kootwijk zelf heeft geen hotels maar Apeldoorn (20 km) en Ede (15 km) hebben ruim aanbod. Dichter bij het gebied: vakantiepark en camping Nieuw Soerel ligt ten zuiden van Nunspeet aan de rand van de Veluwse bossen.
→ Zoek overnachtingen bij Kootwijk en de Veluwe
Meer wandelen in het gebied
Radio Kootwijk ligt direct naast het zandgebied en heeft eigen wandelpaden door het bos rondom het gebouw.
Speulderbos bij Garderen ligt 15 kilometer naar het noorden en combineert goed met het Kootwijkerzand voor een volledig dag op de Veluwe.
Wolfheze en de Posbank liggen verder naar het zuiden richting Arnhem en zijn goed te combineren voor een meerdaags bezoek aan de Veluwe.
→ Alle wandelroutes Veluwe en Gelderland
FAQ
Is het Kootwijkerzand de grootste zandverstuiving van Europa?
Van West-Europa, ja. Het is de grootste actieve stuifzandvlakte van West-Europa met 700 hectare. In Oost-Europa zijn grotere zandgebieden, maar in de westelijke helft van het continent is Kootwijkerzand het grootst.
Kost wandelen op het Kootwijkerzand geld?
Nee, het gebied is gratis toegankelijk. Parkeren is ook gratis. De uitkijktoren is gratis tussen zonsopgang en zonsondergang.
Hoe kom ik bij het Kootwijkerzand?
Met de auto: zoek op “Uitkijktoren Kootwijkerzand” in Google Maps, niet op het adres, want navigatiesystemen kennen de Houtvester van ’t Hoffweg niet altijd. Met het openbaar vervoer is het gebied moeilijk bereikbaar. De dichtstbijzijnde bushalte is in Kootwijk, op ruim 2 kilometer van de parkeerplaats.
Is het Kootwijkerzand geschikt voor kleine kinderen?
Ja, het is een van de meest kindvriendelijke wandelbestemmingen van de Veluwe. Het stuifzand is speels en de korte route van 3 kilometer is goed te doen met kinderen vanaf 4 jaar. De uitkijktoren is een extra trekpleister.
Zijn er ook wandelingen voor wie meer dan 3 km wil lopen?
Ja. Het Veluws Rondje Kootwijk is 8 kilometer en het Boswachterspad Kootwijk is 18,6 kilometer. Beide starten bij of vlak bij het Kootwijkerzand.
Wat is Radio Kootwijk?
Een voormalig zendstation uit 1923 dat werd gebruikt voor draadloze communicatie met Nederlands-Indië. Het Art Deco-gebouw is een rijksmonument en staat pal naast het stuifzandgebied. Het terrein is openbaar toegankelijk.