Wandelen in de Veluwe: 6 routes door heide, bos en zand

Je kent het gevoel: het is zaterdagochtend, je hebt zin om eropuit te trekken, maar waarheen?

Als je droomt van eindeloze bossen, paarse heide en misschien een edelhert op je pad, dan is wandelen in de Veluwe precies wat je nodig hebt. Met ruim 91.000 hectare is de Veluwe het grootste aaneengesloten natuurgebied van Nederland, en wij zetten de mooiste routes voor je op een rij.

Waarom wandelen in de Veluwe zo verslavend is

De Veluwe is niet één ding. Het is paarse heide bij de Posbank, diepe dennenbossen bij Kootwijk, kronkelende beuken in het Speulderbos en stuifzand zo ver als je kunt kijken. En dat allemaal op fietsafstand van elkaar. Waar je in veel Nederlandse natuurgebieden na een uurtje weer op een fietspad staat, kun je op de Veluwe echt verdwalen in de natuur. Dat is geen overdrijving: het Veluwe Zwerfpad is 375 kilometer lang.

Wat de Veluwe ook bijzonder maakt, is het wild. Edelherten, wilde zwijnen, reeën, dassen en vossen leven hier in grote aantallen. En ja, er lopen inmiddels ook wolven rond, al is de kans dat je er een ziet bijzonder klein. Tijdens de bronst in september en oktober hoor je de mannelijke edelherten burlen over de heide. Het is een van de meest indrukwekkende natuurervaringen die Nederland te bieden heeft.

En dan heb ik het nog niet gehad over het Kröller-Müller Museum midden in Nationaal Park De Hoge Veluwe, de 2.000 gratis witte fietsen, of het feit dat je in het Speulderbos tussen bomen staat die al eeuwen hier wortelen. Kortom: de Veluwe is groot genoeg voor een leven lang wandelen.

Pin

De 6 mooiste wandelroutes op de Veluwe

Ik heb de afgelopen jaren behoorlijk wat kilometers gemaakt op de Veluwe. Dit zijn zes routes die ik iedereen aanraad, van een kort rondje tot een flinke dagtocht.

1. Posbank-rondje bij Rheden (5 km)

Als iemand mij vraagt wat de mooiste wandelroute op de Veluwe is, zeg ik negen van de tien keer: de Posbank. Deze rondwandeling van 5 kilometer door Nationaal Park Veluwezoom brengt je over glooiende heidevelden met uitzichten die je niet in Nederland verwacht. Op heldere dagen kijk je tot voorbij Montferland, richting Duitsland.

Vertrekpunt: Bezoekerscentrum Veluwezoom aan de Heuvenseweg in Rheden (gratis parkeren, maar vol op zonnige weekenden).
Markering: Gele schildjes met paarse pijlen.
Hoogteverschil: Flink voor Nederlandse begrippen. De stuwwal zorgt voor serieuze klimmetjes en afdalingen.
Wat je ziet: Het Herikhuizerveld (spectaculair als de heide bloeit in augustus), de schaapskooi bij Heuven met de Rhedense schaapskudde, en panoramische uitzichten over de IJsselvallei.

Dit is de route waar de term ‘kuitenbijter’ vandaan lijkt te komen. Je benen voelen het de volgende dag, maar het uitzicht maakt alles goed.

2. NS-wandeling Veluwezoom via Dieren (11 km)

Wil je langer lopen en heb je geen auto? Dan is de NS-wandeling Veluwezoom ideaal. Je stapt uit op station Dieren en wandelt 11 kilometer (of 15 als je doorloopt naar Velp) door de Onzalige Bosschen, voormalig jachtgebied van de Oranjes. Denk aan heuvelachtig bos, diepe dalen en halverwege een welverdiende koffie bij de Carolinahoeve.

Vertrekpunt: Station Dieren.
Markering: NS-wandeling markeringen (wit-rood).
Hoogteverschil: Aanzienlijk. Je loopt over de stuwwal, dus reken op stevige klimmetjes.
Wat je ziet: De Carolinaberg, het Posbank-heidegebied vanuit een ander perspectief, en het Zijpenbergje. Op heldere dagen enorme vergezichten.

Deze route is pittig. Neem genoeg water mee en draag stevige wandelschoenen, want het pad gaat regelmatig steil omhoog en omlaag over boomwortels.

3. Landschappenpad in De Hoge Veluwe (4,1 km)

Nationaal Park De Hoge Veluwe is het beroemdste stukje Veluwe, en dat is niet voor niks. Het Landschappenpad van 4,1 kilometer is een mooie kennismaking met het park. Je wandelt van het bezoekerscentrum langs de Franse Berg en het Pampelse Zand (een actieve zandverstuiving), en onderweg passeer je twee wildkijkpunten.

Vertrekpunt: Bezoekerscentrum bij het Museonder in De Hoge Veluwe.
Markering: Gele stippen.
Hoogteverschil: Minimaal. Route is grotendeels rolstoeltoegankelijk.
Wat je ziet: Zandverstuivingen, gemengd bos, wildkijkpunten waar je met geluk edelherten of moeflons spot. Het Kröller-Müller Museum met zijn Van Gogh-collectie en beeldentuin van 25 hectare is een korte fietstrip op een witte fiets verderop.

Let op: je betaalt € 13,85 entree per volwassene voor het park. Kinderen van 6 tot 12 jaar betalen € 6,95, jonger is gratis. Alleen pinnen bij de ingang, geen contant geld. De ingang bij Schaarsbergen is doorgaans het rustigst.

4. Kootwijkerzand: door de Nederlandse Sahara (3 km)

Het Kootwijkerzand is de grootste actieve stuifzandvlakte van West-Europa: 700 hectare open zand, zo ver als je kunt kijken. Het voelt surrealistisch, alsof je even niet meer in Nederland bent. De korte paaltjesroute van 3 kilometer is prima te doen met kinderen, maar loop je liever langer, dan kun je het Boswachterspad Kootwijk van 18,6 kilometer nemen.

Vertrekpunt: Parkeerplaats Houtvester van ’t Hoffweg in Kootwijk (gratis parkeren).
Markering: Oranje paaltjes (korte route) of oranje markering (Boswachterspad).
Hoogteverschil: Circa 80 meter over het hele pad.
Wat je ziet: Eindeloos stuifzand, uitkijktoren De Zandloper (13,5 meter hoog, prachtig uitzicht), jeneverbesstruiken, en in de verte het voormalige zendstation Radio Kootwijk, ook wel de ‘kathedraal van de Veluwe’ genoemd. In het zand vind je soms diersporen van vos, ree of wolf.

Een waarschuwing: het zand is mul. Op sommige stukken zak je bij elke stap een paar centimeter weg. Lichte trailschoenen werken hier beter dan zware bergschoenen. En neem water mee: op het open zand is geen schaduw en geen horeca.

5. Speulderbos en de dansende bomen (5,8 km)

Het Speulderbos is misschien wel het meest fotogenieke stukje Veluwe. De Duintjes-route van 5,8 kilometer bij Garderen brengt je langs de beroemde ‘dansende bomen’: eeuwenoude, kromgegroeide eiken en beuken die ooit werden overgeslagen door houthakkers omdat ze te krom waren voor de scheepsbouw. Het resultaat: bomen met vormen alsof ze midden in een beweging zijn bevroren.

Vertrekpunt: Parkeerplaats De Duintjes aan de Garderenseweg 440 bij Garderen.
Markering: Rode bordjes van Staatsbosbeheer.
Hoogteverschil: Licht heuvelachtig door de zandduinen.
Wat je ziet: Dansende bomen, het mysterieuze Solse Gat (een verdronken kleiput omgeven door volksverhalen), een wildkijkpunt, en een van de oudste beukenbossen van Nederland. In de herfst schijnt het licht in gouden ‘zonneharpen’ door het bladerdak.

Ga hier in oktober of november naartoe. De herfstkleuren zijn waanzinnig, en met een beetje geluk loop je tussen honderden paddenstoelen door.

6. Leuvenumse bossen langs de beek (5,5 km)

De Leuvenumse bossen bij Hulshorst zijn een verborgen parel op de noordelijke Veluwe. De Zandmolenroute van 5,5 kilometer volgt deels de Leuvenumse Beek, een van de schoonste beken van Nederland en met zo’n 20 kilometer de langste beek op de Veluwe. Het water stroomt hier helder over zand, omzoomd door statige beuken.

Vertrekpunt: Parkeerplaats Poolseweg bij Hulshorst (Natuurmonumenten, gratis parkeren).
Markering: Blauwe pijlen.
Hoogteverschil: Minimaal.
Wat je ziet: De Leuvenumse Beek met een klein watervalletje bij De Zandmolen, gemengd bos van beuken en dennen, zandduinen richting het Hulshorsterzand, en met geluk edelherten en reeën bij zonsopkomst. Restaurant De Zwarte Boer zit in de buurt voor een kop koffie na afloop.

Pas op: in natte periodes (winter en vroeg voorjaar) kan het pad langs de beek gedeeltelijk onder water staan. Waterdichte schoenen zijn dan geen luxe maar een noodzaak.

Routevergelijking op een rij

Route	Afstand	Moeilijkheid	Hoogteverschil	Highlight
Posbank-rondje	5 km	Gemiddeld	Flink	Heidepanorama en vergezichten
NS-wandeling Veluwezoom	11 km	Pittig	Aanzienlijk	Bossen, heide en Carolinahoeve
Landschappenpad Hoge Veluwe	4,1 km	Makkelijk	Minimaal	Zandverstuiving en wildkijkpunten
Kootwijkerzand	3 km	Makkelijk	~80 m	Grootste stuifzand van West-Europa
Speulderbos Duintjes	5,8 km	Makkelijk tot gemiddeld	Licht	Dansende bomen en zonneharpen
Leuvenumse bossen	5,5 km	Makkelijk	Minimaal	Heldere beek en oud beukenbos

Wild spotten op de Veluwe: van edelhert tot wisent

De Veluwe is het rijkste wildgebied van Nederland. Nergens anders heb je zoveel kans om groot wild van dichtbij te zien. Maar je moet wel weten waar en wanneer je moet zijn.

Pin

Edelherten zijn de absolute sterren van de Veluwe. In Nationaal Park De Hoge Veluwe leven er zo’n 160, en ook in de Veluwezoom, het Speulderbos en de Leuvenumse bossen lopen flinke populaties rond. Je beste kans is bij de wildkijkpunten in De Hoge Veluwe, of bij het wildkijkscherm De Elsberg in de Veluwezoom (bereikbaar vanaf parkeerplaats De Lange Juffer bij Laag-Soeren). Ga vroeg in de ochtend of rond schemering, want dan zijn de herten het actiefst. Doordeweeks is het rustiger en zijn je kansen groter.

De bronst in september en oktober is een ervaring apart. De mannelijke herten burlen (een diep, grommend geluid dat over de heide rolt) om vrouwtjes aan te trekken, en je hoort het soms op honderden meters afstand. De Hoge Veluwe en Natuurmonumenten organiseren speciale bronstexcursies bij schemering, maar die zijn razend populair: boek minstens twee weken van tevoren. Hou er rekening mee dat sommige routes tijdens de bronsttijd zijn afgesloten om de dieren rust te geven.

Pin

Wilde zwijnen kom je vooral tegen in het Speulderbos, de Leuvenumse bossen en rond Planken Wambuis bij Ede. In het voorjaar zijn de jonge biggetjes met hun gestreepte vachtje een fantastisch gezicht. Houd wel serieus afstand van moeders met jongen.

Pin

En dan de wisenten, de Europese bizons. Sinds 2016 leeft er een kudde in een omheind gebied van 400 hectare bij Kootwijk. Het gebied is afgesloten voor publiek, maar je kunt de dieren zien via begeleide excursies van Stichting Wisent op de Veluwe. De gids weet dankzij een GPS-zender precies waar de kudde graast. Oog in oog staan met het grootste landdier van Europa (tot 900 kilo) is indrukwekkend.

Verder op de Veluwe: reeën (overal, vooral in de ochtend), zo’n 250 moeflons in De Hoge Veluwe, dassen (nachtdieren, lastig te spotten), en vossen (soms bij zonsopkomst). En ja, er zijn wolven op de Veluwe. Ze zijn bevestigd in De Hoge Veluwe, maar extreem schuw. Sporen vind je soms in het mulle zand bij Kootwijkerzand, maar een wolf met eigen ogen zien blijft uitzonderlijk.

Geocaching op de Veluwe: schatten zoeken tussen de bomen

De Veluwe is een van de mooiste geocachinggebieden van Nederland. Of je nu een doorgewinterde cacher bent of er met de kinderen voor het eerst mee begint, er is genoeg te vinden.

De leukste optie voor gezinnen is de geocaching-route door de beeldentuin van het Kröller-Müller Museum. Via de gratis Geo Route-app zoek je caches tussen 160 kunstwerken in de openlucht, en aan het eind krijg je een code voor een cadeautje in de museumwinkel. Kunst en avontuur tegelijk.

Voor fietsende cachers is de Edelhert Geo-Art een begrip: 80 geocaches langs een route van 50 kilometer die samen de vorm van een edelhert vormen op de kaart. Met meer dan 5.200 favorietpunten is het een van de populairste geo-arts van Nederland. Startpunt is bij Het Leesten in Ugchelen.

Pin

Andere aanraders: de Hoge Veluwe Witte Fietsen Cache (11 kilometer fietsen op gratis witte fietsen door het park, langs alle highlights), ClueGeo in het Leuvenumse Bos (een moordmysterie als geocachereeks, leuk voor volwassenen), en de Paleispark Het Loo multi-cache met 11 waypoints over 12 kilometer.

Hou er rekening mee dat sommige caches onbereikbaar zijn als routes tijdens de bronst zijn afgesloten. En vanzelfsprekend: graaf niet in de natuur en leg alles netjes terug.

Wat neem je mee: uitrusting voor Veluwse paden

De Veluwe is geen hooggebergte, maar het terrein is verraderlijker dan je denkt. Mul zand, heuvelachtige heide, boomwortels op bospaden en wisselvallig weer vragen om de juiste spullen.

Schoenen zijn het belangrijkst. Op de zandpaden bij Kootwijkerzand werken lichte trailrunners beter dan zware bergschoenen, want je zakt minder weg in het mulle zand. Voor heuvelachtige routes als de Posbank en de NS-wandeling Veluwezoom wil je juist meer enkelsteun op de onregelmatige ondergrond. Een veelzijdige mid-cut wandelschoen is de beste allrounder voor de Veluwe.

Neem altijd een regenpak voor wandelaars mee, ook als de zon schijnt. Het weer op de Veluwe kan snel omslaan, zeker op de open heidevelden waar je nergens schuilen kunt. In de herfst en winter is het slim om in lagen te kleden: in het bos is het koel en vochtig, op de heide kan de wind stevig zijn.

Een verrekijker is geen luxe maar een must als je wild wilt spotten. Bij de wildkijkschermen en observatiepunten maakt een verrekijker het verschil tussen een bruine vlek in de verte en een edelhert dat je recht aankijkt.

Verder: voldoende water (op veel routes is geen horeca onderweg), een kaart of app (Komoot en AllTrails werken goed op de Veluwe), en niet te vergeten: controleer jezelf na afloop op teken. De Veluwe staat bekend om teken en het risico op de ziekte van Lyme is reëel. Draag bij voorkeur een lange broek en check na thuiskomst je hele lichaam, inclusief oksels, liezen en achter de oren.

Praktisch: entreeprijzen, parkeren en het beste seizoen

De meeste delen van de Veluwe zijn gratis toegankelijk. Nationaal Park Veluwezoom (inclusief de Posbank), het Speulderbos, Kootwijkerzand en de Leuvenumse bossen kosten niets. De grote uitzondering is Nationaal Park De Hoge Veluwe: volwassenen betalen € 13,85, kinderen van 6 tot 12 jaar € 6,95, en jonger is gratis. Met de auto het park in rijden kost nog eens € 9,80 bovenop de entree. Alleen pinnen bij de ingang, geen contant geld.

Parkeren

Bij de Posbank is parkeren gratis, maar de capaciteit is beperkt. Op zonnige weekenden sta je al vroeg in de file. Kootwijkerzand (parkeerplaats Houtvester van ’t Hoffweg) en de Leuvenumse bossen (parkeerplaats Poolseweg) hebben gratis parkeerplaatsen die een stuk minder snel vollopen.

Honden

Op de meeste routes zijn honden welkom, mits aangelijnd. In delen van het Speulderbos mogen honden los (duidelijk aangegeven). Op klompenpaden zijn honden niet toegestaan. In De Hoge Veluwe moeten honden altijd aan de lijn vanwege het wild.

Het beste seizoen

Eerlijk gezegd is elk seizoen goed op de Veluwe. Maar als ik moet kiezen:

• Augustus en september: bloeiende paarse heide, vooral bij de Posbank en op de Ermelosche Heide.
• September en oktober: de bronsttijd van de edelherten, een van de indrukwekkendste natuurervaringen van Nederland.
• Oktober en november: herfstkleuren, paddenstoelen en gouden zonneharpen in het Speulderbos.
• Maart tot mei: fris voorjaarsgroen, bosanemoontjes op de bosbodem en uitbundig vogelgezang.

De Veluwe is het hele jaar open van zonsopgang tot zonsondergang. Hou er wel rekening mee dat De Hoge Veluwe vaste openingstijden hanteert en dat delen van het Kroondomein Het Loo van eind september tot medio december zijn afgesloten.

Dat was het. Alles wat je nodig hebt om de Veluwe op je eigen tempo te ontdekken. Trek je schoenen aan, pak je verrekijker in, en ga. De Veluwe wacht.