Een merel schiet met een schel, metaalachtig alarm vlak boven je hoofd weg. Het geluid snijdt door de stilte. Je stopt abrupt en kijkt opzij. Tussen de dode takken van een omgevallen boom, die half over het pad steekt, zie je een stevige kom van mos en modder. Je was er bijna tegenaan gelopen. Vier groenblauwe eitjes glanzen je tegemoet in het zonlicht.
Het broedseizoen is de mooiste tijd om te wandelen. En de meest kwetsbare. Hier lees je wat je tegenkomt en hoe je ermee omgaat.
In het kort:
Het broedseizoen loopt globaal van 15 maart tot 15 juli. In deze periode zijn vogels, reeën en hazen extra kwetsbaar. Als wandelaar help je ze door op de paden te blijven, je hond aan te lijnen en afstand te houden van oevers. Niet als verplichting, maar omdat je dan ook het meeste ziet.
Wanneer is het broedseizoen?
De officiële periode loopt van 15 maart tot 15 juli, maar de natuur houdt zich niet aan een kalender. De bosuil begint al in februari. Sommige zangvogels broeden nog in augustus met een tweede of derde legsel. En reekalfjes worden geboren tussen half mei en juli.
Reken er dus op dat je van vroeg voorjaar tot en met de zomer rekening houdt met jonge dieren. Niet als straf, maar als onderdeel van wat wandelen in de natuur betekent.
Bescherm de jonkies: de campagne die wandelaars aanspreekt als beschermer
Elk voorjaar slaan Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en LandschappenNL de handen ineen voor de campagne Bescherm de jonkies. Niet met verbodsborden en boetes, maar door wandelaars aan te spreken op wat ze al voelen: de neiging om voor kwetsbaar nieuw leven te zorgen.
De campagne is dit jaar verder doorontwikkeld op basis van gedragsonderzoek. De uitkomst is simpel: mensen bewegen eerder als ze zichzelf zien als beschermer dan als ze een lijst regels krijgen. Vandaar de naam. Jij bent niet de verstoorder die teruggedrongen wordt. Jij bent degene die de jonkies een kans geeft.
Drie concrete acties staan centraal:
- Houd je hond aan de lijn
- Blijf op de paden
- Houd afstand van oevers
De campagne wordt financieel ondersteund door Collectief Natuurinclusief en gedragen door een brede coalitie van provincies, natuurorganisaties en partners uit de recreatiesector. Posters en andere communicatiemiddelen zijn vrij te gebruiken via de campagnetoolkit op de website van Staatsbosbeheer.
Wat ons betreft sluit dit precies aan bij waarom we wandelen: niet om kilometers af te vinken, maar om iets te beleven. En dat begint met de natuur de ruimte geven die ze nodig heeft.
Wat zie je als wandelaar?
Het broedseizoen is geen reden om binnen te blijven, integendeel. Wie goed kijkt en langzaam loopt, ziet meer dan ooit.
Vogels
De meeste vogels nestelen hoog in bomen, buiten het zicht. Maar verrassend veel soorten broeden op de grond: kieviten, patrijzen, kuifeenden, en op het strand de kwetsbare strandplevier. Die laatste dreigt uit Nederland te verdwijnen als het broedsucces blijft tegenvallen door verstoring.
Hoor je een merel of lijster luid alarm slaan terwijl je nadert? Dan zit je waarschijnlijk te dicht bij een nest. Stap rustig achteruit en neem een andere lijn. De vogel doet de rest.
Reekalfjes
Tussen half mei en juli worden reekalfjes geboren. Ze liggen de eerste levensweken geurloos en roerloos in het hoge gras, alleen gelaten door hun moeder terwijl die op afstand voedsel zoekt. Ze zien er verlaten uit, maar zijn dat niet.
Vind je een reekalf: laat het liggen. Aanraken is niet nodig en de moeder keert altijd terug, tenzij ze weet dat mensen in de buurt zijn geweest.
Jonge hazen en konijnen
Haasjes worden bovengronds geboren en al na een paar dagen alleen gelaten overdag. Een jonge haas die stilzit in het gras is geen gewond dier, maar een dier dat precies doet wat de natuur hem geleerd heeft. Laat het zitten.
Tip: Neem een verrekijker mee. Niet om dieren te zoeken, maar om ze van afstand te bekijken zonder ze te verstoren. Juist in het broedseizoen zie je gedrag dat je normaal nooit te zien krijgt: vogels die wisselen op het nest, kuikens die voor het eerst lopen, reeën die hun kalf controleren.
Hoe gedraag je je als wandelaar?
Blijf op de paden
Dit is de belangrijkste. Veel vogels broeden op de grond, tussen graspollen en langs bosranden. Een nest is vaak nauwelijks zichtbaar, zelfs als je er vlak naast staat. Door op het pad te blijven, verklein je de kans dat je een nest vertrapt of een broedende vogel van het nest jaagt.
Een vogel die door verstoring van het nest vliegt, laat eieren of jongen onbeschermd achter in de kou. Regelmatige verstoring kan ertoe leiden dat de vogel het nest definitief verlaat.
Hond aan de lijn
Een loslopende hond die enthousiast door een grasveldje sprint, doet in vijf seconden meer schade dan tien wandelaars in een uur. De geur alleen al is genoeg om broedende vogels van het nest te jagen. En een hond die een reekalf opjaagt of aanraakt, maakt de kans dat de moeder terugkeert vrijwel nul.
In veel natuurgebieden geldt een aanlijnplicht tijdens het broedseizoen. Maar ook buiten die gebieden is het gewoon de eerlijke keuze.
Houd afstand van oevers
Langs sloten, plassen en rivieren broeden veel vogels. Eenden, meerkoeten, futen, reigers. De oever is hun territorium. Als je te dichtbij komt, vliegen ze op en laten ze nesten met eieren achter. Geef oevers wat ruimte, zeker als je een broedend paar ziet.
Afgesloten paden: hoe check je dat vooraf?
Sommige wandelpaden worden tijdelijk afgesloten tijdens het broedseizoen. Dat klinkt vervelend, maar het betekent zelden dat je helemaal niet kunt wandelen. Vaak is er een omleiding, of is slechts een deel van een route afgesloten.
Check vooraf:
- Natuurmonumenten.nl en Staatsbosbeheer.nl: actuele informatie per gebied
- Komoot: gebruikers melden soms actuele afsluitingen in de routebeschrijving
- Borden bij de ingang van het gebied: altijd lezen, ook als je de route al kent
Kom je onderweg een afsluiting tegen die er op de kaart niet stond? Volg hem op. Die borden staan er niet voor de sier.
Wat als je iets verkeerd doet?
Dan doe je het de volgende keer anders. Het broedseizoen is geen mijnenveld. De meeste wandelaars verstoren per ongeluk, zonder kwade bedoelingen. Het verschil zit in weten wat er speelt en je gedrag daarop aanpassen.
Een merel die alarm slaat: stap opzij. Een hond die trekt: lijn vasthouden. Een reekalf in het gras: blijven staan, genieten en doorlopen.
Tip: De app BirdNET herkent vogelgeluiden via je microfoon. Handig in het broedseizoen: je hoort een zang, richt je telefoon en weet binnen tien seconden welke vogel je hoort. Zo kun je op afstand genieten zonder te hoeven zoeken.
Veelgestelde vragen over wandelen in het broedseizoen
Wanneer is het broedseizoen precies?
Globaal van 15 maart tot 15 juli, maar dat verschilt per soort. Bosuilen en blauwe reigers beginnen al in februari. Sommige zangvogels broeden nog in augustus. Reken het hele voorjaar en de eerste helft van de zomer mee.
Mag ik nog wandelen in het broedseizoen?
Ja, gewoon. Je past alleen je gedrag aan: op de paden blijven, hond aan de lijn, afstand van oevers. In gebieden met tijdelijke afsluitingen volg je de omleiding. Wandelen kan en mag.
Wat doe ik als ik een reekalf vind?
Laat het liggen. Aanraken is niet nodig. De moeder is altijd in de buurt en keert terug zodra het rustig is. Een reekalf dat stilzit en zich klein houdt doet precies wat het moet doen.
Mijn hond liep los en joeg een vogel op. Wat nu?
Lijn je hond aan en loop rustig weg van de plek. Ga niet kijken of er een nest is, dat maakt het alleen maar erger. Broedende vogels keren terug als de verstoring stopt en ze de kans krijgen.
Hoe weet ik of een pad afgesloten is?
Check Natuurmonumenten.nl of Staatsbosbeheer.nl voor actuele informatie. Bij de ingang van het gebied staan vaak borden. Kom je tijdens je wandeling een afsluiting tegen: volg hem op, ook als hij er op de kaart niet opstond.
Wandelen in het broedseizoen
Het broedseizoen maakt wandelen in de natuur niet moeilijker. Het maakt het rijker. Je loopt niet langer langs een bos, je loopt door een kraamkamer. Elke dag dat je de regels volgt, geef je een ree, een kievit of een strandplevier de ruimte om op te groeien.