Nationale parken van Nederland: de wandelgids

Een nationaal park is in Nederland geen ommuurd stuk wildernis. Het zijn de mooiste natuurgebieden die we hebben, elk met een eigen landschap en eigen dieren, en je wandelt er zo naar binnen. De één is een eiland waar je uren over leeg strand loopt, de ander een heideveld waar in de ochtend een schaapskudde langskomt. Deze gids helpt je kiezen, en linkt door naar de losse parkgidsen zodra die er zijn.

Hoeveel nationale parken heeft Nederland?

Er is geen schoon officieel getal, en dat komt door een verbouwing die nog loopt. Het oude systeem kende zo’n twintig klassieke nationale parken, grotendeels vastgelegd rond 2016. Sinds 2018 werken die parken toe naar “nieuwe stijl”, een strengere kwaliteitsstandaard waarbij een park groter wordt opgevat: niet alleen het kerngebied, maar het hele omringende landschap.

In de praktijk kom je op 21 à 22 uit. Dat zijn de twintig klassieke parken, plus het Grenspark Kalmthoutse Heide dat over de grens met België doorloopt, plus het Van Gogh Nationaal Park in Brabant dat in 2024 als nieuwe-stijl-park is erkend. Welk getal je noemt, hangt er dus vanaf of je die laatste twee meetelt. Voor jou als wandelaar maakt het niet uit: het zijn allemaal gebieden waar je prima een dag op pad kunt.

Alle nationale parken op een rij

Van de waddeneilanden in het noorden tot de heuvels van Zuid-Limburg. Klik door op een park als er al een uitgebreide gids voor staat.

Park	Provincie	Landschap	Waarvoor je komt
Schiermonnikoog	Friesland	waddeneiland, duin en kwelder	uren over een leeg strand, zeehonden en vogels
Duinen van Texel	Noord-Holland	duin, heide en kwelder	De Slufter, lepelaars en ander vogelleven
Lauwersmeer	Groningen en Friesland	voormalige zeearm, moeras en water	donkere sterrenhemel (Dark Sky) en Schotse hooglanders
De Alde Feanen	Friesland	laagveenmoeras en water	moeras en watervogels, varen en wandelen
Drents-Friese Wold	Drenthe en Friesland	bos, heide en stuifzand	het stuifzand van het Aekingerzand
Dwingelderveld	Drenthe	natte heide en vennen	de grootste natte heide van West-Europa en een schaapskudde
Drentsche Aa	Drenthe	beekdal en esdorpen	eeuwenoud landschap van beekdalen en dorpen
Weerribben-Wieden	Overijssel	laagveen, moeras en water	het grootste laagveenmoeras van Noordwest-Europa, kans op de otter
Sallandse Heuvelrug	Overijssel	heide, stuwwal en bos	uitzicht vanaf de heuvels, de laatste korhoenders van Nederland
Nieuw Land	Flevoland	ingepolderd land en waterrijk natuurgebied	de Oostvaardersplassen, zeearenden en grote grazers
Veluwezoom	Gelderland	bos, heide en stuwwal	uitzicht vanaf de Posbank en edelherten (oudste park, 1930)
De Hoge Veluwe	Gelderland	heide, bos en stuifzand	wild spotten, van edelhert tot moeflon, en de witte fietsen
Utrechtse Heuvelrug	Utrecht	bos, heide en stuwwal	bossen en oude landgoederen dicht bij de Randstad
Zuid-Kennemerland	Noord-Holland	duin	de wisenten van het Kraansvlak, van duin naar zee
Hollandse Duinen	Zuid-Holland	duin	uitgestrekt kustduin, recent aan de lijst toegevoegd
De Biesbosch	Noord-Brabant en Zuid-Holland	zoetwatergetijden en rivierdelta	bevers, en varend of wandelend door de kreken
Oosterschelde	Zeeland	zout getijdenwater	zeehonden en wadvogels, het grootste park (vooral water)
De Groote Peel	Limburg en Noord-Brabant	hoogveen	kraanvogels, veenmoeras en donkerte
De Maasduinen	Limburg	rivierduinen, heide en bos	de langste rivierduinengordel van Nederland
De Meinweg	Limburg	terrassenlandschap, heide en bos	reptielen zoals de adder, grensoverschrijdend wandelen

Daarnaast zijn er twee die er net buiten of net naast vallen: het Grenspark Kalmthoutse Heide (Brabant, loopt door tot in België) met uitgestrekte heide en stuifzand, en het Van Gogh Nationaal Park (Brabant), een nieuwe-stijl-park in het mozaïeklandschap dat de schilder ooit inspireerde.

Welk dier zie je in welk park?

Bijna elk park heeft een dier waar het om bekend staat. Wat je zelden ergens leest, is hoe groot de kans is dat je het beest ook echt ziet. “De otter leeft hier” en “je ziet een otter” zijn twee heel verschillende zinnen. Daarom staat de zichtkans er gewoon bij, inclusief de gevallen waar hij eerlijk gezegd nihil is.

Dier	Park	Wanneer	Waar je moet zijn	Zichtkans
zeearend	Nieuw Land	jaarrond, in de winter het beste zicht	vogelkijkhut De Zeearend	groot
zeehond	Schiermonnikoog	jaarrond bij laag water	De Balg op de oostpunt, of vanaf paal 7 oostwaarts	groot
zeehond	Oosterschelde	bij laag water	de Roggenplaat en de Galgenplaat bij de Zeelandbrug	groot
lepelaar	Duinen van Texel	februari tot september	De Slufter en het Grote Vlak; de kolonie broedt in De Geul	groot
edelhert, wild zwijn, moeflon	De Hoge Veluwe	vroege ochtend en late avond	de Wildbaan, en het Bosje van Staf voor moeflons	groot
edelhert in de bronst	Veluwezoom	half september tot half oktober, vroege ochtend	uitkijkpost De Elsberg, de Rhederheide, de Posbank	groot in de bronst
Schotse hooglander, zeearend	Lauwersmeer	vogeltrek in voor- en najaar	Kollumerwaard en De Baak, tussen de grazers door	groot (hooglander)
kraanvogel op doortrek	De Groote Peel	maart tot april en oktober tot november	de uitkijktoren en vogelkijkhut bij Ospel	groot in de trekperiode
bever	De Biesbosch	schemer, herfst en winter beter	beverburchten, onder meer op de Toontjesplaat	redelijk
wisent	Zuid-Kennemerland	Wisentenpad september tot maart, uitkijkpunt jaarrond	het wisentuitkijkpunt aan het grootste duinmeer	redelijk
adder	De Meinweg	maart tot mei, op een zonnige ochtend	de heiderandzones langs de paden bij het bezoekerscentrum	redelijk
adder (en de schaapskudde)	Dwingelderveld	adder op een zonnige voorjaarsochtend	natte heide; de kudde vertrekt overdag vanaf schaapskooi Achter ’t Zaand	redelijk
damhert en ree	Drents-Friese Wold	schemer	rond het Aekingerzand en vanaf de observatietorens	redelijk
otter	Weerribben-Wieden	vroege ochtend of schemer, winter iets beter	rietland en petgaten, geen vast punt	klein
korhoen	Sallandse Heuvelrug	balts in maart en april	afgeschermde heidekernen, niet publiek toegankelijk	vrijwel nihil

Twee eerlijke kanttekeningen. De otter in Weerribben-Wieden is het bekendste dier van het gebied en je hebt er de grootste kans van Nederland, maar hij is schuw en vooral ’s nachts actief. Reken er niet op, geniet ervan als het gebeurt.

En het korhoen op de Sallandse Heuvelrug is een verhaal met een rand. Het is de laatste populatie van Nederland, er zijn er nog ongeveer 25, en er wordt met vogels uit Zweden bijgeplaatst om de soort overeind te houden. Eind 2026 valt een beslissing over de voortzetting. De baltsplekken zijn afgeschermd, dus je ziet ze niet. Dat je er wandelt waar het laatste korhoen van Nederland leeft, blijft wel iets doen.

Pro tip: Wil je wild zien, dan is het tijdstip belangrijker dan het park. Wees er in het eerste uur na zonsopkomst, loop langzaam en stop vaker dan je gewend bent. De meeste dieren zie je omdat je stilstaat, niet omdat je verder loopt. Een compacte verrekijker haalt ze dichterbij zonder dat jij dat hoeft.

Pin

Welk park past bij jou?

Twintig parken is veel keuze. Het makkelijkst kies je op landschap, want dat bepaalt hoe een wandeldag voelt.

Kust en duinen. Wil je zee, wind en ruimte, dan zit je goed op de eilanden (Schiermonnikoog, Texel) of in de vastelandsduinen van Zuid-Kennemerland en de Hollandse Duinen. Hier telt een winddichte wandeljas, ook op een mooie dag, want aan de kust koelt het snel af.

Heide, bos en stuwwal. Voor glooiend landschap met uitzicht en veel wild ga je naar de Veluwe (Veluwezoom en De Hoge Veluwe), de Sallandse Heuvelrug of de Utrechtse Heuvelrug. In het najaar kleurt de heide paars en zie je bij zonsopkomst het meeste wild.

Veen en water. Weerribben-Wieden, De Alde Feanen en het Lauwersmeer draaien om water en stilte: laagveen, plassen en rietland waar je vooral vogels tegenkomt. Het Lauwersmeer is bovendien een Dark Sky-gebied, dus op een heldere avond zie je er een sterrenhemel die je in de rest van Nederland kwijt bent.

Delta en rivier. De Biesbosch en de Oosterschelde zijn het domein van getijden, bevers en zeehonden. In de Biesbosch is varen en wandelen combineren de mooiste manier om het gebied te zien.

Heuvels en heide in het zuiden. De Limburgse parken (Maasduinen, De Meinweg, De Groote Peel) geven je reliëf, rivierduinen en hoogveen. Meer wandelinspiratie voor die hoek staat in onze gids over wandelen in Limburg.

Geocachen in de nationale parken

Een nationaal park is een van de leukste plekken om te geocachen, en tegelijk een van de plekken waar de meeste cachers de regels niet kennen. Het verschil dat je moet onthouden: zoeken mag bijna overal, plaatsen bijna nergens zomaar.

Een cache zoeken is gewoon wandelen met een reden. Zolang je je aan de gebiedsregels houdt, blijf je op de paden en verstoor je niks, is er niets aan de hand. Dat is meteen de eerste plek waar het misgaat, want een cache die je twintig meter het struweel in trekt, is een cache die je in een natuurgebied laat liggen.

Wil je zelf een cache plaatsen, dan heb je vooraf toestemming nodig van de beheerder van dat specifieke gebied. Bij Staatsbosbeheer is dat de boswachter. Natuurmonumenten behandelt het plaatsen van een geocache expliciet als een activiteit waarvoor je gebiedstoestemming aanvraagt, en de provinciale landschappen hanteren dezelfde lijn. Dit is geen Nederlandse gril: de richtlijnen van geocaching.com zeggen dat je bij het indienen van een cachepagina verklaart dat je alle benodigde toestemming van de landeigenaar hebt. Ingraven mag sowieso niet zonder schriftelijke toestemming.

Nachtcaches en openingstijden

Hier lopen twee werelden tegen elkaar aan. De meeste Staatsbosbeheer-gebieden zijn alleen toegankelijk van zonsopgang tot zonsondergang, en alleen op de paden en routes. Een nachtcache in zo’n gebied betekent dus dat je er bent op een moment dat je er niet mag zijn. Er is geen apart nachtcacheverbod, maar dat maakt het niet minder duidelijk: check de toegangstijden van het gebied voordat je in het donker vertrekt.

De Hoge Veluwe is een goed voorbeeld van hoe wisselend het is. Dat is een particulier park met entree en vaste openingstijden, waar je tot een uur voor sluiting naar binnen mag. De toestemming voor een cache regel je daar dus niet bij Staatsbosbeheer of Natuurmonumenten, maar bij de parkstichting zelf. Per park uitzoeken wie de terreinbeheerder is, is stap één.

EarthCaches en virtuals

Waar een fysieke cache gevoelig ligt, is een EarthCache of virtual vaak wel bespreekbaar. Er is geen container, dus niks om in te graven of te verstoppen, en de fysieke impact op het gebied is minimaal. Let op dat “geen container” niet hetzelfde is als “geen regels”: de toegangsregels van het gebied gelden onverkort, en voor de locatie zelf kan nog steeds toestemming nodig zijn.

Wil je dieper in de techniek en de types duiken, dan staat alles in onze complete geocaching-gids en in het overzicht van geocache-codes en cijfers.

Wat neem je mee

De parken verschillen enorm, maar een paar dingen wil je overal bij je hebben. Stevige wandelschoenen zijn de basis, of je nu over mul duinzand of een drassig veenpad loopt. In een dagrugzak stop je water en wat te eten, want in veel parken zijn onderweg weinig plekken om iets te kopen.

Pro tip: In de duin- en heidegebieden zitten teken, ook buiten het bos en ook buiten de zomer. Loop je door hoog gras of struweel, check dan na afloop je benen. Een tekentang weegt niks en zit zo in je rugzak.

Praktisch: toegang, parkeren en honden

De parken zelf zijn gratis. Je hebt geen kaartje of vergunning nodig om er te wandelen, je betaalt alleen voor parkeren bij de ingangen, meestal een paar euro tot rond de tien à twaalf euro per dag. Bij de meeste parken kun je ook prima met het openbaar vervoer komen, en veel gebieden hebben een bezoekerscentrum waar je routes en tips krijgt.

Let vooral op de hondenregels, want die verschillen sterk per park en zelfs per deelgebied. In sommige kerngebieden mag de hond helemaal niet mee, ook niet aangelijnd, terwijl er even verderop een losloopgebied is. Check dus altijd vooraf de kaart op de website van het betreffende park.

Veelgestelde vragen